W ostatnim artykule pt ,,Odpoczynek, który buduje formę’’ mieliśmy okazję zapoznać się z wyjaśnieniem roli regeneracji i jej wpływu na osiąganie kolejnych celów treningowych. W tym artykule zostanie przybliżony temat w praktyce i przedstawione różne alternatywy, które każdy jeździec może wybrać zgodnie z potrzebami swojego organizmu i dostosować do nich konia, z którym współpracuje.
Z artykułu dowiesz się:
- Jakie są uniwersalne metody, techniki i narzędzia wpływające na organizm?
- Dlaczego ona są ważne?
Wśród rozmaitych narzędzi i procesów wpływających na organizm wyróżnić należy: oddech, gorącą kąpiel, rolowanie, rozciąganie mięśni, krioterapię, wizytę u fizjoterapeuty, muzykoterapię, czy ekspozycja na las.
Uniwersalne metody
Jedną z podstawowych form, a zarazem niedocenionych jest oddech, który jest jednym z najpotężniejszych narzędzi wpływających na organizm. W codziennym funkcjonowaniu bardzo często oddychamy płytko i nieefektywnie, co niestety sprzyja napięciom, zmęczeniu i pogorszeniu koncentracji. Ćwiczenia oddechowe pomagają przywrócić równowagę w układzie nerwowym, obniżyć poziom stresu oraz poprawić świadomość ciała. Umiejętność bycia ,,tu i teraz’’ uważam, że jest skutecznym narzędziem usprawniającym subtelną komunikację między jeźdźcem, a koniem. Oddech korzystnie wpływa na regenerację tkanek, przyśpiesza procesy naprawcze. Włączenie prostych technik oddechowych do codziennej rutyny zarówno po treningu jak i przed może poprawić samopoczucie, ale też pewność podczas wykonywanych elementów w treningu. Konie wykorzystują oddech jako element regulacji emocji i przekazywania stanu wewnętrznego reszcie stada. Spokojny, głęboki oddech sygnalizuje bezpieczeństwo i rozluźnienie. Przeciwieństwem jest płytki lub wstrzymany oddech, który wzmacnia poziom czujności i gotowości do reakcji. W stadzie oddech pełni funkcję synchronizującą. Konie mają zdolność dostrajania się do siebie nawzajem. Dzięki temu grupa może poruszać się spójnie. Jeżeli chcemy być przez konia postrzegani jako lider, przy którym ten może poczuć się pewnie i bezpiecznie nasz oddech powinien to jasno komunikować. Można do tego celu wykorzystać techniki sprzyjające relaksacji i wzajemnej regeneracji. Jedną z takich technik jest oddech przeponowy inaczej zwany brzusznym. Polega na oddychaniu ,,do brzucha’’, a nie do klatki piersiowej. Połóż jedną rękę na brzuchu, drugą na klatce piersiowej i weź głęboki wdech nosem i pozwól, aby brzuch się uniósł. Podczas długiego spokojnego wydechu obserwuj, jak brzuch opada, a pępek kieruje się w stronę kręgosłupa. Innym sposobem regeneracji i redukcji napięcia jest skorzystanie z wydłużonej fazy wydechu, co jest kluczowe do aktywacji układu przywspółczulnego, który zapoczątkowuje proces odnowy biologicznej. Weź wdech nosem przez 4 sekundy i wykonaj długi spokojny wydech ustami przez 6 sekund.
Gorąca kąpiel działa zarówno na ciało jak i na układ nerwowy. Pod wpływem ciepłej wody dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych co poprawia krążenie i zwiększenie dopływu tlenu oraz składników odżywczych do tkanek. Szczególnie jest to ważne dla mięśni przywodzących udo i stabilizujących odcinek lędźwiowy. Jednocześnie ciepło zmniejsza napięcie mięśniowe i może ograniczyć odczuwanie bólu przez wpływ na nocyceptory, czyli receptory odpowiedzialne za wrażenia bólowe. Ciepło działa uspokajająco i sprzyja aktywacji układu przywspółczulnego, który obniża tętno i ciśnienie krwi, spowalnia oddech, wspiera trawienie i metabolizm, wpływa na koncentrację i obecność ,,tu i teraz’’. Dodatkowo ciepła kąpiel wspomaga jakościowy sen i ułatwia zasypianie. Często pojawia się poprawa mobilności i lekkości w ciele. Dodatkowym wsparciem mogą być sole mineralne np. Magnezowe, które wspomagają rozluźnienie mięśni i mogą działać przeciwskurczowo.
Rolowanie jest formą autoterapii bardzo często wykorzystywana przez osoby aktywne fizyczni. Polega na rozmasowywaniu mięśni i regulacji punktów spustowych na specjalnym wałku – rollerze. W pewnym stopniu stwarza warunki oddające charakter wizyty w gabinecie u fizjoterapeuty. Często przez pacjentów kojarzone z ,,rozbijaniem mięśni’’. Rolowanie korzystnie wpływa na układ mięśniowo – powięziowy jak i na układ nerwowy. Podczas takiej pracy dochodzi do mechanicznej stymulacji tkanek, co poprawia ich ukrwienie i nawodnienie. Powięź czyli struktura otaczająca mięśnie staje się bardziej elastyczna, a warstwy tkanek układające się kolejno na siebie mają możliwość ślizgu. Poprzez nacisk na konkretne bolesne obszary dochodzi do pobudzenia receptorów. Dodatkowo rolowanie wspiera proces usuwania produktów przemiany materii z mięśni i przyśpiesza ich powrót do równowagi i zmniejsza objawy bolesności mięśni (DOMS). Prawidłowo przeprowadzone rolowanie połączone z technikami oddechowymi może wspierać wyciszenie organizmu. Dla jeźdźca rolowanie to nie tylko forma regeneracji, ale też sposób na poprawę świadomości ciała. Do stymulowania mechanicznego tkanek można wykorzystać wałki, piłki jak i wszelkiego rodzaju pistolety do masażu. Jeźdźcy powinni szczególnie skupić się na rolowaniu tylnej taśmy mięśni – łydki, tył uda, mięśnie pośladkowe.
Po rolowaniu warto skorzystać z rozciągania mięśni. Kiedy za pomocą pracy na rollerze uda nam się częściowo pozbyć ,,supełków’’ które wpływają na odczucie sztywności w ciele warto przywrócić mięśniom poza odpowiednim tonusem prawidłową i optymalną długość. W jeździectwie ciało pracuje w napięciu i asymetrii, regularna praca nad elastycznością i sprężystością tkanek ma szczególne znaczenie. Podczas rozciągania dochodzi do stopniowego wydłużania mięśni oraz poprawy elastyczności powięzi co bezpośrednio wpływa na zakres ruchomości stawów. Mięsień, który ma możliwość pracować w swojej optymalnej długości jest w stanie wydobyć największą siłę, ale też jest odpowiednio czuły na sygnały płynące z receptorów co jest szczególnie istotne w podążaniu za ruchem konia. Po treningu mięśnie często pozostają w stanie skrócenia i podwyższonego tonusu świadome rozciąganie pomaga przywrócić im równowagę. Dla urozmaicenia środowisko wodne stwarza wyjątkowo sprzyjające warunki do rozciągania i pracy z ciałem, szczególnie w kontekście regeneracji jeźdźca. Woda nie tylko odciąża układ ruchu, ale także pozwala na głębsze i bardziej komfortowe rozluźnienie tkanek. Jednym z kluczowym czynników jest wyporność wody, co umożliwia wykonywanie ruchów w większej ruchomości. Kontakt z wodą szczególnie w spokojnym środowisku działa wyciszająco pogłębiającym tym samym stopień rozciągnięcia tkanek. Warto zwrócić uwagę na prawidłową ruchomość stawów biodrowych jak i klatki piersiowej.
Poza autatami jakie płyną z wykorzystania ciepłej wody warto pamiętać o korzyściach płynących z krioterapii, czyli wykorzystanie niskiej temperatury. Jest to doskonałe rozwiązanie po intensywnym wysiłku, przeciążeniach lub stanach zapalnych. Działanie zimna w przeciwieństwie do ciepła skupia się na zwężeniu naczyń krwionośnych. Zmniejsza to powstały obrzęk, mikrouszkodzenie oraz towarzyszącą temu reakcję zapalną. Po zakończonej ekspozycji na zimno dochodzi do reaktywnego przekrwienia i gwałtownego rozszerzenia naczyń krwionośnych. Zabieg z wykorzystaniem niskiej temperatury uskutecznia odżywienie tkanek i przyśpiesza usuwanie produktów przemiany materii. Krioterapia korzystnie wpływa na receptory odpowiedzialne za odczucia bólowe. Połączenie tego zabiegu z technikami oddechowymi opisanymi wyżej wzmacnia układ odpornościowy. W praktyce można korzystać z schładzania miejscowego za pomocą okładów z lodu na pojedyncze stawy jak i ogólnego przez kąpiele w zimnej wodzie, aż po kriokomory. Idealnym rozwiązaniem jest możliwość z korzystania z urządzenia do krio i kompresoterapii – Game Ready. Działa przez kontrolowane chłodzenie oraz rytmiczny ucisk. W kontekście jeździectwa przydatny po intensywnych treningach i przeciążeniach aparatu mięśniowego.
I oczywiście ważną formą odnowy biologicznej jest wizyta u fizjoterapeuty. W gabinecie specjalisty można wielotorowo wpłynąć na regenerację organizmu. W wielospecjalistycznej klinice można skorzystać między innymi z terapii punktów spustowych, terapii narzędziowej, drenażu limfatycznego, indywidualnie dobranych ćwiczeń i zabiegów fizykalnych. Wszystko to wpływa między innymi na poprawę jakości krążenia w tym usprawnia działanie układu limfatycznego. Ciekawym rozwiązaniem, które możemy spotkać w niektórych gabinetach jest wykorzystanie rękawów do masażu limfatycznego, które usprawniają usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. Regularna fizjoterapia pomaga rozluźnić napięcia w newralgicznych obszarach typowych dla jeźdźców, takich jak odcinek lędźwiowy, biodra czy obręcz barkowa. Należy pamiętać, że spotkania w gabinecie nie powinny dotyczyć tylko rehabilitacji po urazie, ale przede wszystkim jest to element profilaktyki. Regularna opieka umożliwia szybszy powrót do formy, zmniejsza ryzyko przeciążeń i sprzyja eliminacji sztywności w ciele.
Muzykoterapia wpływa na poprawę zmienności rytmu serca HRV w efekcie organizm przechodzi szybciej w stan regeneracji po wysiłku. Odpowiednio dobrana umożliwia obniżenie poziomu stresu, redukcję napięcia mięśniowego jak i poprawę koncentracji. Utwory o wolnym tempie sprzyjają wyciszeniu, obniżeniu tętna jak i aktywacji układu przywspółczulnego.
Do tego wszystkiego warto pamiętać o właściwościach walorów przyrody: zieleni i lasów na poczucie odnowy biologicznej. Przegląd badań z 2019 roku jasno wskazuje, że ekspozycja na las poprawia funkcjonowanie układu krążenia, reguluje hormon stresu, wspiera układ odpornościowy jak i działa przeciwzapalnie. Nawet krótkie przebywanie wśród terenów zielonych obniża poziom ruminacji, czyli natłoku myśli i zmęczenia poznawczego.
Poza standardowymi przykładami należy wziąć pod uwagę jaki wpływ na rzetelną regenerację ma odpowiednia dieta, poziom nawodnienia, a także sposób radzenia sobie ze stresem.
Jak wspierać regenerację konia?
Jeżeli wiemy już co możemy zrobić dla siebie, aby skorzystać z możliwości odnowy biologicznej czas przeanalizować czego potrzebuje koń i co my jesteśmy w stanie mu zaoferować. Z perspektywy behawioralnej konie są zwierzętami stadnymi i uciekającymi, których układ nerwowy jest silnie wrażliwy na bodźce środowiskowe. Oznacza to, że ich zdolnością do regeneracji w dużej mierze zależy od poczucia bezpieczeństwa. Koń, który narażony jest na eskpozycje głośnego i mało sprzyjającego środowiska, braku stabilnej rutyny czy kontaktu socjalnego rzadziej wchodzi w stan pełnego rozluźnienia i aktywacji układu współczulnego, czyli stanu niezbędnego do regeneracji tkanek, mięśni, układu nerwowego jak i wspomagania prawidłowej perystaltyki jelit i funkcji trawiennych. Kluczowe są takie aspekty jak możliwość do zachowania swobodnego ruchu, dostęp do siana, kontakt z innymi końmi i rozluźniony jeździec pełniący funkcję lidera. Nie można pominąć aspektu genetycznego. Rasy koni zostały selekcjonowane pod kątem różnych cech od wytrzymałości po dużą moc i dynamikę ruchu u koni sportowych. Te różnice wpływają na tempo regeneracji. Konie o wyższej reaktywności i wrażliwości mogą potrzebować dłuższego czasu na wyciszenie po wysiłku. Czas regeneracji będzie wydłużony u koni cierpiących na różnego typu schorzenia takie jak: zapalenia ścięgien, choroby zwyrodnieniowe, RAO, insulinooporność, Cushing, przewlekłe infekcje, wrzody żołądka. Ważna jest odpowiednia diagnostyka i znajomość historii chorób konia, aby prawidłowo programować trening i dobrać indywidualny plan odnowy biologicznej. U koni podobnie jak i u ludzi doskonale sprawdzają się ciepłe kąpiele, które możemy urozmaicić hydromasażem za pomocą strumienia wody. W sytuacji, gdzie widzimy obrzęk, ocieplenie tkanek warto zastosować krioterapię i wszelkiego rodzaju wcierki. Spacer w ręku lub na lonży w niskim tempie doskonale wpływa na pobudzenie pompy mięśniowej i wspiera aktywne wyciszenie organizmu budując przy tym więź z człowiekiem. Spacery z dala od stajni wzdłuż terenów leśnych i zielonych to doskonałą forma relaksu dla konia jak i człowieka. Fizjoterapia dla koni opierająca się na technikach manualnych, zabiegach fizykalnych jak i odpowiednio dobranych ćwiczeniach rozciągajcych powinna być nieodłącznym elementem treningów i profilaktyką urazów. Rynek w tym momencie proponuje szereg rozwiązań takich jak fale uderzeniowe, które świetnie sprawdzają się zarówno u ludzi jak i koni, derki magnetyczne i wszelkiego rodzaju pistolety do masażu. Pensjonaty są coraz częściej wyposażone w solaria, które za pomocą ciepłolecznictwa wpływają na rozluźnienie sztywnych miejsc w tym DOMS’ów. Należy pamiętać, że jeżeli koń nie ma sprzyjających warunków środowiska do wyciszenia układu nerwowego to nawet najwspanialsza i najlepiej zaprogramowana rehabilitacja, suplementy jak i ciepłe solaria nie zastąpią tego co jest podstawą do stworzenia równowagi dla funkcjonowania fizycznego jak i psychicznego konia.

Na co zwrócić uwagę?
Warto zwrócić uwagę na prawidłową formę odpoczynku konia po startach lub treningach wyjazdowych. Bardzo często popadamy w paradoks myśląc, że właściwą formą odpoczynku po wzmożonej aktywności jest brak ruchu. Koń po intensywnym wysiłku fizycznym potrzebuje odpowiednich warunków na przywrócenie homoestazy w tym odpowiedniej temperatury ciała wymagając tym samym większej wentylacji. Jeżeli jednak trafia od razu do boksu i pozostaje w bezruchu w jego organizmie zachodzi kilka niekorzystnych procesów:
- Spowolnienie pompy mięśniowej, która wspiera powrót limfy = gromadzenie obrzęków limfatycznych
- Utrudnienie usuwania zbędnych produktów przemiany materii = silniejsze odczucia sztywności mięśni i stawów
- Utrzymywanie stanów mikrozapalnych = wolniejsza regeneracja
- Wydłużenie aktywności układu współczulnego ,,walka ucieczka’’ = wzmożona czujność i problemy z trawieniem
- Utrzymywanie napięcia mięśniowego = sztywność
Adaptacja treningowa
Koń może wyglądać na zregenerowanego dużo szybciej niż faktycznie jest. Wynika to z tego, że parametry widoczne takie jak tętno i oddech mogą dość szybko wrócić do wartości spoczynkowych. Natomiast metabolizm mięśni i krwi wraca dopiero po kilku dniach przez utrzymujące się zmiany pH. Proces odbudowy glikogenu i ATP w mięśniach może trwać 24 – 48 h. Pełna normalizacja gospodarki wodnej zajmuje około 13 godzin. Wszystkie opisane procesy prowadzą do zjawiska określonego jako adaptacja treningowa, w której organizm nie tylko powraca do stanu wyjściowego, lecz osiąga poziom funkcjonalnie wyższy niż przed wysiłkiem. Z tego względu regeneracja stanowi kluczowy element procesu treningowego, determinujący zarówno rozwój wydolności jak i długoterminowe zdrowie. Mimo, że różnimy się od koni, to potrzeba regeneracji pozostaje wspólna dla obu gatunków – jest to połączenie ruchu, relaksu układu nerwowego i wsparcie tkanek za pomocą różnego typu zabiegów.












