Odpoczynek, który buduje formę

Z fizjoterapeutycznego punktu widzenia regeneracja rozumiana jest jako zespół procesów biologicznych zachodzących w organizmie po wysiłku fizycznym. Głównym celem jest przywrócenie równowagi tzw. homoestazy. W trakcie treningu dochodzi do mikrouszkodzeń na poziomie włókien mięśniowych, przeciążeń struktur powięziowych, zmęczenia układu nerwowego oraz zmian metabolicznych w tkankach. Proces regeneracji umożliwia naprawę tych struktur, uzupełnienie zasobów energetycznych oraz adaptację organizmu do powtarzających się i rosnących w czasie obciążeń i wymagań treningowych jeźdźca jak i konia.

 

Z artykułu dowiesz się:

  • Dlaczego trening potrzebuje regeneracji?
  • Jak sobie pomóc podczas bólu?
Reklama

Należy zawsze pamiętać, że kluczowy proces adaptacji do obciążeń następuje w okresie regeneracji. Z punktu widzenia fizjologii wysiłku trening stanowi dla organizmu bodziec stresowy, który prowadzi do chwilowego obniżenia zdolności funkcjonalnych. Dopiero w okresie odpoczynku uruchamiane są mechanizmy naprawcze i adaptacyjne, które umożliwiają odbudowę struktur organizmu. W fazie regeneracji dominują procesy anaboliczne odpowiedzialne za odbudowę tkanek.

Reklama

Mechanizmy regeneracji

Regeneracji towarzyszy zjawisko superkompensacji, które jest bardzo korzystne z punktu widzenia zwiększania poziomu trudności treningów. Po odpowiednio dobranej formie regeneracji i odnowy biologicznej w okresie zmęczenia organizm osiąga poziom sprawności wyższy niż przed wysiłkiem. W praktyce oznacza to, że właściwie zaplanowana regeneracja stanowi kluczowy element procesu treningowego. Jednym z kluczowych procesów zachodzących w trakcie regeneracji jest hipertrofia mięśniowa, czyli zwiększenie przekroju poprzecznego włókien mięśniowych. Proces ten zachodzi w wyniku nasilonej syntezy białek mięśniowych, który przewyższa tempo ich rozpadu. Mikrouszkodzenia powstające podczas wysiłku aktywują wyspecjalizowane komórki satelitarne, które pełnią funkcje naprawcze. W wyniku ich aktywacji dochodzi do odbudowy uszkodzonych włókien oraz zwiększenia liczby jąder komórkowych co umożliwia zwiększoną produkcję białek kurczliwych takich jak aktyna i miozyna. W efekcie mięsień staje się silniejszy, odporniejszy na zmęczenia. Równolegle zachodzi resynteza substratów energetycznych – odbudowa glikogenu w mięśniach i wątrobie. Glikogen stanowi podstawowe źródło energii podczas wysiłku o umiarkowanej i wysokiej intensywności, dlatego jego uzupełnienie jest kluczowe. Proces ten zachodzi najintensywniej w pierwszych godzinach po wysiłku i jest zależny między innymi od podaży węglowodanów i prawidłowego poziomu nawodnienia. W poprzednich artykułach wspominałam o istocie interdyscyplinarności zespołu na drodze do odpowiedniego wzmocnienia jeźdźca jak i konia. W przypadku regeneracji działa to podobnie – jest to suma wielu elementów jak świadomość dotycząca odnowy biologicznej, dietetyki, fizjologii i psychologii stresu. W trakcie regeneracji dochodzi również do odbudowy i reorganizacji tkanki łącznej, w tym powięzi, ścięgien i więzadeł. Wysiłek fizyczny powoduje powstawanie mikrourazów w strukturach kolagenowych, a proces regeneracji prowadzi do zwiększonej syntezy kolagenu oraz przebudowy jego włókien. Właśnie dzięki odpoczynkowi tkanki zyskują większą wytrzymałość mechaniczną oraz zdolność do przenoszenia obciążeń, co ma istotne znaczenie w profilaktyce przeciążeń i urazów aparatu ruchu.

Reklama

 

Przywracanie równowagi

Istotnym elementem regeneracji jest także przywracanie równowagi w układzie nerwowym. Intensywny wysiłek fizyczny prowadzi do zmęczenia zarówno obwodowego, jak i ośrodkowego układu nerwowego, co objawia się między innymi obniżeniem koordynacji ruchowej, spadkiem precyzji ruchu oraz zmniejszona zdolnością generowania siły. W czasie odnowy biologicznej dochodzi do odbudowy zasobów neuroprzekaźników, stabilizacji pracy układu autonomicznego oraz poprawy koordynacji nerwowo mięśniowej. Z tego między innymi powodu tak ważne są przerwy na stęp szczególnie podczas dobrze wykonanego przez konia jak i jeźdźca zadania. Proces tworzenia i wzmacniania połączeń synaptycznych w odpowiedzi na powtarzaną naukę lub trening to klasyczny przykład neuroplastyczności, czyli zdolności układu nerwowego do adaptacji pod wpływem doświadczenia. W kontekście jeździectwa jest to szczególnie ważne, ponieważ nauka nie opiera się wyłącznie na ruchu, ale całych wzorcach czucia, równowagii i koordynacji. Liczne przerwy w trakcie treningu wpływają korzystnie na zjawisko długotrwałego wzmocnienia synaptycznego (LTP) podczas którego synapsy ulegają wzmocnieniu, a przekazywanie sygnału staje się szybsze, bardziej efektywne i mniej energochłonne. Z czasem dzięki tym właśnie przerwom na stęp, przeanalizowanie zadania, omówienie z trenerem dochodzi do procesu automatyzacji. Z tego powodu doświadczony jeździec czuje konia, zamiast analizować każdy jego ruch. A doświadczony koń, pod niedoświadczonym jeźdźcem jest w stanie przewidzieć nawet mniej precyzyjne sygnały i się im podporządkować. W kontekście układu nerwowego, odpoczynku i procesu regeneracji należy mieć na uwadze, że ćwiczenie tego samego elementu bez przerwy dążąc do perfekcji w ciągu jednej, bądź kilku jednostek treningowych może doprowadzić do zaburzenia świeżo powstałego połączenia. Pamiętaj, że układ nerwowy uczy się tego co robisz najczęściej! – jeśli robisz dużo treningów, powtórzeń zapominając o jakości utrwalasz chaos. Mniej powtórzeń, poprawnych z przerwą sprzyja wzmacnianiu właściwego wzorca. Dla mniej doświadczonego jeźdźca jak i konia nauka każdego nowego elementu wymaga ogromnych nakładów czucia sensorycznego, brak przerw sprzyja przeciążeniu. Złotą zasadą neurotreningu wielu dyscyplin sportowych, w tym jeździectwa jest ,,Train, don’t drain’’ – trenuj układ nerwowy, nie zamęczaj go…

Usuwanie metabolitów powysiłkowych

Kolejnym ważnym zastosowaniem regeneracji jest usuwanie metabolitów powysiłkowych oraz co najważniejsze – redukcja stanu zapalnego. W trakcie wysiłku dochodzi do nagromadzenia produktów przemiany materii. Dzięki poprawie ukrwienia tkanek oraz aktywacji mechanizmów metabolicznych są one stopniowo usuwane, co sprzyja przywróceniu prawidłowego środowiska biochemicznego komórek. Niestety jednak na tym etapie muszę Cię zmartwić, jeżeli myślisz, że odpoczynek i regeneracja powoduje zlikwidowanie kwasu mlekowego, który jak myślisz jest odpowiedzialny za ból i sztywność mięśni po treningu.

Czym są tak naprawdę zakwasy?

Kwas mlekowy, a dokładniej jego forma mleczan powstaje w mięśniach podczas intensywnego wysiłku, gdy zapotrzebowanie na energię rośnie bardzo szybko, a dostęp do tlenu jest niewystarczający. W takiej sytuacji, aby przetrwać organizm wchodzi na metabolizm beztlenowy (glikolizę), żeby szybko produkować ATP, które jest paliwem dla mięśni. Wraz ze wzrostem intensywności treningów poprawia się wytrzymałość między innymi przez mniejszą produkcję mleczanu, szybsze jego usuwanie jak i tolerowanie jego wyższego stężenia. Podczas intensywnej pracy spada pH w mięśniu dając odczucie pieczenia, zmęczenia i braku mocy. Co dzieje się z mleczanem po treningu? Zwykle wraca do normy w ciągu 1- 2 godzin od zakończenia treningu. Organizm sam sprawnie go usuwa, wyrównując przy tym pH z zakwaszonego do lekko zasadowego. W związku z tym kwas mlekowy NIE powoduje zakwasów, które odczuwasz dzień po wykonanym treningu.

 

Reklama

 

DOMS – dlaczego mięśnie bolą dopiero jutro?

Za ból i sztywność mięśni dzień później odpowiadają mikrouszkodzenia włókien mięśniowych, lokalny stan zapalny oraz zwiększona wrażliwość receptorów bólu. DOMS (Delayed Onset Muscle Soreness) to opóźniona bolesność mięśniowa, która pojawia się zwykle 24-72 godziny po wysiłku. Podczas treningu szczególnie gdy robisz coś nowego, zwiększasz obciążenia, pracujesz ekscentrycznie (hamowanie, kontrolowanie ruchu) dochodzi do odczucia bólu, sztywności, odczucia ,,ciężkich’’ mięśni. Zazwyczaj objawy ustępują w ciągu kilku dni. W ciągu tych dni spotykamy się z bolesnością przy ruchu i dotyku, spadku siły, ograniczeniom zakresu ruchomości stawów, jak i opisywanej wcześniej sztywności. Należy pamiętać, że podczas zwiększania intensywności treningów, nakładaniu nowych bodźców i stresorów w tym udziału po przerwie w zawodach mierzymy się z większym udziałem DOMS niż zazwyczaj. W związku z tym my jak i koń możemy potrzebować dłuższego czasu regeneracji i zadbania o odpowiednią jakość odpoczynku. Zbyt silny DOMS nie jest konieczny do progresu, może pogorszyć technikę jak i zwiększyć ryzyko kontuzji. DOMS to znak, że ciało się adaptuje, ale proces powstaje w regeneracji, nie w bólu!

Opóźniona bolesność mięśniowa, a kontrola dosiadu

Zazwyczaj z wzmożonymi objawami DOMS mają kontakt trzy grupy jeźdźców. Pierwsza z nich to osoby rozpoczynające przygodę w siodle bądź osoby wracające po dłuższej przerwie. Szczególnie objawy bólu mięśni są znajome jeźdźcom, którzy zaczynali pracę nad kłusem ćwiczebnym i poświęcili czas sztuce odpowiedniego dosiadu. Druga grupa to jeźdźcy przygotowujący się do intensywnego sezonu, ćwiczący nowe jak i powtarzający znane już elementy. I trzecia grupa najbardziej narażona na sztywność mięśni – osoby współpracujące z młodymi końmi. Podczas takiej pracy aparat mięśniowy zmuszony jest do szczególnych umiejętności czucia głębokiego i stabilizacji mięśni core w celu pewniejszego prowadzenia niedoświadczonego konia przez coraz to bardziej wymagające etapy szkolenia.

Co DOMS oznacza w praktyce?

Wsiadasz na konia i nagle trudniej ,,usiąść’’ w kłusie jak i galopie, działanie łydki staje się mniej precyzyjne, szybciej tracisz równowagę, zaczynasz kompensować zaciskając kolana. Brzmi znajomo? Jeśli tak, być może miałeś bądź miałaś okazję przeczytać wcześniejszy artykuł dotyczący sztywności w duecie. Tam ten proces jest dokładnie przedstawiony. Czy konie też mają ,,zakwasy”? Oczywiście, proces trwa i wygląda podobnie jak u ludzi. To naturalna reakcja organizmu na nowy lub intensywny trening. Pojawia się zazwyczaj, gdy koń wraca po przerwie. Ćwiczy się więcej zgięć, pracy na kole, zebraniu. U młodych koni w treningu jest to bardzo częste zjawisko. Etapy kostnienia szczególnie kręgosłupa powinny zostać niepominięte w rozpoczęciu procesu zdrowego zajeżdżania i planowania kolejnych etapów. Młody koń w wieku 4-5 lat ma jeszcze nie w pełni ukształtowane i bardzo wrażliwe mięśnie przykręgosłupowe. W wieku 5-6 lat dopiero osiąga dojrzałość kostną i zaczyna być gotowy na coraz to trudniejsze i częstsze wyzwania treningowe. Praca w pełnym siadzie powinna być szczególnie dostosowana do wieku konia, dojrzałości wyrostków kolczystych znajdujących się na kręgosłupie jak i samego indywidualnego eksterieru konia. Brak odpowiedniej regeneracji w przypadku młodego konia i zbyt szybkie nałożenie na niego obciążeń może mieć nieodwracalny skutek w postaci: choroby osteochondralnej, zapalenia wyrostków kolczystych i poprzecznych kręgosłupa, obniżonego grzbietu, choroby baastrupa (kissing spine), zaburzenia zrastania kości krzyżowej i zapalenia ścięgien. Koń z DOMS może wyglądać na ,,nieposłusznego’’, podczas gdy w rzeczywistości odczuwa ból mięśni. Objawy sztywności szczegółowo zostały opisane w materiale dotyczącym napięć, natomiast wśród tych, które możemy wymienić to mniej sprężysty grzbiet, trudniejsze przejścia, opór przy znanych wcześniej ćwiczeniach.

Co może wpływać na wydłużenie procesu regeneracji?

Nie ma jednych ram czasowych dla wszystkich ludzi jak i wszystkich koni, dotyczących tego jak długo powinna zachodzić regeneracja i ile czasu na nią należy przeznaczyć. Na czas potrzebny do przywrócenia organizmu do homoestazy ma wpływ szereg rzeczy takich jak wiek jeźdźca i konia, poziom wytrenowania, odpowiednia dieta, poziom nawodnienia, nawierzchnia przeznaczona na treningi, wyjazdy na zawody, transport, zmiana stajni. Poza jednak standardowymi zmiennymi należy wziąć pod uwagę:

  • wcześniejsze bądź obecne choroby układu mięśniowo szkieletowego: historia naderwań i kontuzji, toczący się aktualnie stany zapalne, choroby zwyrodnieniowelub przewlekłe bóle mięśni i stawów,
  • choroby ogólnoustrojowe takie jak; zaburzenia hormonalne niedoczynność tarczycy, insulinooporność,
  • infekcje,
  • niedobory żywieniowe; białko, witaminy, minerały,
  • zaburzenia elektrolitowe.

Ważna jest świadomość własnego ciała, ale także znajomość konia, z którym obcujemy. Jeżeli czujemy coraz to większą sztywność, widzimy niechęć, zaburzony i wydłużony proces regeneracji ważne, aby skonsultować to z weterynarzem, który doradzi wszczęcie odpowiedniej diagnostyki i postępowania w celu poprawy jakości funkcjonowania konia. A w przypadku nas ludzi – odpowiedni sen i cykliczne badania morfologii krwi wraz z odpowiednią suplementacją. Jeździectwo to duet i symbioza. Wymaga holistycznego podejścia w związku z tym nie dajmy się zbyć słowom, że dany jeździec, bądź koń ,,tak ma’’. Poświęćmy wystarczającą ilość czasu na odpowiednią diagnostykę i profilaktykę.

Reklama

× Powiększenie
Przewijanie do góry
Prosimy o wyłączenie wtyczki blokującej reklamy na naszej stronie internetowej. Dzięki reklamom jesteśmy w stanie utrzymywać ten portal i dostarczać wam najlepsze treści.