Wykorzystanie termografii w pracy zoofizjoterapeutów

Coraz częściej badanie termograficzne wykorzystywane jest w praktyce zoofizjoterapeutów do oceny skuteczności masażu, zabiegów fizykalnych oraz kinezyterapii. Pozwala ono określić obszary wymagające dalszej diagnostyki lub wdrożenia odpowiedniej terapii, np. ćwiczeń rozciągających, masażu czy terapii fizykalnej. Termografia znajduje zastosowanie między innymi w ocenie przeciążeń mięśni grzbietu, zmian zapalnych oraz monitorowaniu reakcji organizmu konia na wysiłek fizyczny.

Z artykułu dowiesz się:

• Kiedy zoofizjoterapeuta stosuje termografię?
• Jakie są efekty zastosowania kamer termowizyjnych?

Reklama

Termografia jest nieinwazyjną metodą obrazowania wykorzystującą promieniowanie podczerwone emitowane przez powierzchnię ciała. Dzięki zastosowaniu kamer termowizyjnych możliwe jest uzyskanie kolorowej mapy temperatur badanych okolic organizmu konia (Fot.1). Technika ta znajduje szerokie zastosowanie w medycynie weterynaryjnej jako narzędzie wspomagające diagnostykę układu ruchu oraz monitorowanie zmian zachodzących w tkankach. Istotną zaletą tej metody jest możliwość oceny całego ciała konia, ponieważ zmiany temperatury obserwowane w jednej okolicy mogą być związane z kompensacjami występującymi w innych częściach aparatu ruchu. W dalszej części artykułu przedstawiono przykłady praktycznego wykorzystania termografii w oparciu o doświadczenia terenowe oraz wyniki badań naukowych autorek.

Termografia w ocenie efektów masażu

Termografia jest przydatnym narzędziem wspomagającym ocenę skuteczności masażu poprzez lokalizowanie obszarów o zmienionym ukrwieniu związanym z przeciążeniem tkanek, bolesnością lub wzmożonym napięciem mięśniowym (Fot. 2). Odpowiednio przeprowadzona terapia manualna wpływa na poprawę krążenia oraz aktywizację procesów regeneracyjnych.
W badaniach wykazano, że po wykonaniu masażu sportowego temperatura powierzchni ciała w obszarze poddanym terapii istotnie wzrasta i utrzymuje się na podwyższonym poziomie nawet do godziny po zakończeniu zabiegu. Z praktycznego punktu widzenia pozwala to kontrolować reakcję organizmu konia na terapię oraz identyfikować miejsca wymagające dalszej pracy. Badanie termograficzne może być również pomocne w lokalizacji obszarów szczególnie wrażliwych lub objętych wcześniejszym urazem. Czułość kamer termowizyjnych znacząco przewyższa możliwości oceny wykonywanej wyłącznie palpacyjnie, dlatego metoda ta stanowi wartościowe uzupełnienie pracy terapeuty.

Ocena zabiegów fizykalnych

Termografia coraz częściej wykorzystywana jest do monitorowania skuteczności zabiegów fizykalnych wykonywanych u koni, takich jak magnetoterapia, terapia wykorzystująca pulsacyjne pole elektromagnetyczne, pozaustrojowa fala uderzeniowa czy laseroterapia wysokoenergetyczna.Magnetoterapia opiera się na działaniu zmiennego pola magnetycznego wpływającego na poprawę krążenia oraz wspomaganie regeneracji tkanek. Zabiegi te znajdują zastosowanie między innymi w terapii urazów mięśniowych, problemów stawowych i rekonwalescencji po intensywnym wysiłku. W badaniach oceniających wpływ derek magnetycznych na temperaturę grzbietu nie uzyskano jednoznacznych różnic pomiędzy grupą badaną i kontrolną, co wskazuje na konieczność dalszych analiz z wykorzystaniem innych parametrów terapii. Dużym zainteresowaniem cieszy się również terapia wykorzystująca pulsacyjne pole elektromagnetyczne wspomagające mikrokrążenie. W badaniach autorek oceniano wpływ tej terapii na temperaturę powierzchni kończyn piersiowych oraz zmiany średnicy naczyń krwionośnych. Chociaż termografia nie wykazała istotnego wzrostu temperatury, badanie ultrasonograficzne potwierdziło poprawę parametrów naczyniowych po zastosowaniu terapii. Dodatkowo wykazano, że 15 minut po zakończeniu terapii temperatura powierzchni ciała w okolicy grzbietu w grupie poddanej terapii utrzymywała się na stabilnym poziomie, podczas gdy w grupie placebo uległa obniżeniu, co może wskazywać na wpływ terapii na utrzymanie mikrokrążenia i perfuzji tkanek. Pozaustrojowa fala uderzeniowa stosowana jest głównie w leczeniu schorzeń ścięgien, więzadeł i zmian przeciążeniowych. Badania przeprowadzone na koniach wyścigowych wykazały, że po zastosowaniu radialnej fali uderzeniowej dochodziło do wzrostu temperatury mięśnia najdłuższego grzbietu oraz zmniejszenia jego napięcia (Fot. 3). Szerokie zastosowanie w rehabilitacji koni znajduje również laseroterapia wysokoenergetyczna (HILT), wspomagająca regenerację tkanek miękkich i wykazująca działanie przeciwbólowe oraz przeciwzapalne (Fot. 4). Wyniki badań autorek wskazały, że odpowiednio dobrane parametry HILT powodują kontrolowany efekt fototermiczny bez wywoływania uszkodzeń skóry i tkanek. W ostatnich badaniach oceniano również bezpieczeństwo oraz efekt termiczny HILT w okolicy stawu skroniowo-żuchwowego u koni wyścigowych. Wykazano istotny wzrost temperatury powierzchni ciała w obrębie poddanej terapii okolicy stawu bez wystąpienia reakcji niepożądanych lub oznak dyskomfortu u koni, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania odpowiednio dobranych parametrów HILT w tej okolicy (Fot. 5).

Wpływ pigmentacji skóry i przygotowania pola zabiegowego

Badania dotyczące terapii HILT wykazały, że pigmentacja skóry może wpływać na reakcję tkanek podczas zabiegu. W obszarach o ciemniejszej pigmentacji obserwowano większy wzrost temperatury po terapii niż w miejscach o skórze niepigmentowanej, co związane jest z odmienną absorpcją promieniowania laserowego przez tkanki. Analizowano również wpływ przygotowania pola zabiegowego poprzez porównanie obszarów ogolonych i nieogolonych. Uzyskane wyniki sugerują, że obecność sierści może wpływać na zatrzymywanie ciepła oraz zmianę efektów termicznych terapii. Obserwacje te mają istotne znaczenie praktyczne podczas planowania zabiegów fizykalnych u koni sportowych.

Termografia w kinezyterapii i ocenie wysiłku

Termografia znajduje zastosowanie również w monitorowaniu zmian temperatury powierzchni ciała podczas treningu oraz ćwiczeń rehabilitacyjnych. W badaniach oceniających pracę koni na bieżni obserwowano stopniowy wzrost temperatury w obrębie mięśni zaangażowanych w ruch. Wykazano różnice temperatur pomiędzy treningiem prowadzonym na suchej bieżni i bieżni wodnej. Inne badania pozwoliły określić czas potrzebny do powrotu temperatury kończyn do wartości spoczynkowych po wysiłku. W doświadczeniach autorek prowadzonych na kucach największy wzrost temperatury zanotowano w obrębie szyi oraz klatki piersiowej podczas przejścia ze stępa do kłusa. Wyniki potwierdziły, że termografia może stanowić praktyczne narzędzie wspomagające analizę biomechaniki ruchu oraz ocenę reakcji organizmu konia na wysiłek fizyczny.

Termografia wsparciem w pracy zoofizjoterapeuty

Rozwój nowoczesnych kamer termowizyjnych sprawia, że termografia coraz częściej wykorzystywana jest w codziennej pracy z końmi sportowymi i rekreacyjnymi. Metoda ta umożliwia szybką ocenę zmian temperatury powierzchni ciała związanych z przeciążeniem, stanem zapalnym lub reakcją organizmu na terapię. Regularne monitorowanie koni za pomocą termografii może wspierać profilaktykę urazów, planowanie treningu oraz ocenę skuteczności zabiegów fizjoterapeutycznych. Mimo że badanie termograficzne nie zastępuje pełnej diagnostyki, stanowi wartościowe uzupełnienie badania klinicznego oraz pracy zoofizjoterapeuty.

Współautorem materiału jest dr hab. Paulina Zielińska z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Gabinet Weterynaryjny PokWet

Literatura

1. Godlewska M., Soroko M., Zielińska P.: Assessment of vein diameter and body surface temperature after high-intensity laser therapy (HILT) on the tarsal joint in healthy horses. J. Equine Vet. Sci. 2020, 93, 103198.
2. Godlewska M., Soroko M., Zielińska P.: Zastosowanie termografii w praktyce medycyny weterynaryjnej koni. Med. Weter. 2021, 77, 121-126.
3. Nawrot K., Soroko-Dubrovina M., Zielińska P., Dudek K., Howell K.: The application of infrared thermography in the assessment of BEMER physical vascular therapy on body surface temperature in racing Thoroughbreds: a preliminary study. Animals 2024, 14, 1538.
4. Rindler N., Biermann N.M., Westermann S., Buchner H.H.F.: The effect of pulsed electromagnetic field therapy on surface temperature of horses’ backs. Wien. Tierarztl. Monat. 2014, 101, 137-141.
5. Salter M.M., McCall C.A., Pascoe D.D., McElhenney W.H., Pascoe C.: Effect of equine sports massage therapy on cutaneous temperature. J. Equine Vet. Sci. 2011, 31, 322-323.
6. Simon E.L., Gaughan E.M., Epp T., Spire M.: Influence of exercise on thermographically determined surface temperatures of thoracic and pelvic limbs in horses. J. Am. Vet. Med. Assoc. 2006, 229, 1940-1944.
7. Soroko M., Howell K., Dudek K., Wilk I., Zastrzeżyńska M., Janczarek I.: A pilot study into the utility of dynamic infrared thermography for measuring body surface temperature changes during treadmill exercise in horses. J. Equine Vet. Sci. 2018, 62, 44-46.
8. Śniegucka K., Soroko-Dubrovina M., Zielińska P., Dudek K., Žuffová K.: The effect of radial extracorporeal shock wave therapy (rESWT) on the skin surface temperature of the longissimus dorsi muscle in clinically healthy racing Thoroughbreds: a preliminary study. Animals 2023, 13, 2028.
9. Turner T.A.: Overriding spinous processes (“kissing spines”) in horses: Diagnosis, treatment, and outcome in 212 cases. Proc. Am. Assoc. Equine Pract. 2011.
10. Yarnell K., Fleming J., Stratton T.D., Brassington R.: Monitoring changes in skin temperature associated with exercise in horses on a water treadmill by use of infrared thermography. J. Therm. Biol. 2014, 45, 110-116.
11. Zielińska P., Soroko M., Howell K., Godlewska M., Hildebrand W., Dudek K.: Comparison of the effect of high-intensity laser therapy (HILT) on skin surface temperature and vein diameter in pigmented and non-pigmented skin in healthy racehorses. Animals 2021, 11, 1965.
12. Zielińska P., Soroko M., Godlewska M., Śniegucka K., Dudek K., Howell K.: Photothermal effects of high-intensity laser therapy on the superficial digital flexor tendon area in clinically healthy racehorses. Animals 2022, 12, 1253.
13. Zielińska P., Soroko-Dubrovina M., Śniegucka K., Dudek K., Čebulj-Kadunc N.: Effects of high-intensity laser therapy (HILT) on skin surface temperature and vein diameter in healthy racehorses with clipped and non-clipped coat. Animals 2023, 13, 216.
14. Zielińska P., Soroko-Dubrovina M., Dudek K., Ruzhanova-Gospodinova I.S.: A preliminary study of the influence of high-intensity laser therapy (HILT) on skin surface temperature and longissimus dorsi muscle tone changes in Thoroughbred racehorses with back pain. Animals 2023, 13, 794.
15. Nawrot K., Soroko-Dubrovina M., Zielińska P., Śniegucka K., Dobrowolski M., Dudek K.D.: Effect of BEMER physical vascular therapy on body surface temperature changes in racehorses: a pilot study. Med. Weter. 2025, 81(5), 231-236.
16. Soroko-Dubrovina M., Zielińska P., Dudek K.D., Śniegucka K., Nawrot K.: Thermal effects of high-intensity laser therapy on the temporomandibular joint area in clinically healthy racehorses — a pilot study. Animals 2025, 15, 1426.

Fot. 2. Zwiększone ukrwienie mięśni górnej partii kończyny piersiowej z powodu występującego przykurczu mięśniowego.

Fot. 3. Obraz termograficzny okolicy mięśnia najdłuższego grzbietu konia po zastosowaniu radialnej pozaustrojowej fali uderzeniowej. Widoczny wzrost temperatury powierzchni ciała w obszarze poddanym terapii (X1).

Fot. 4. Laseroterapia wysokoenergetyczna (HILT) stosowana w rehabilitacji koni — zabieg wykonywany w okolicy stawu stępu lewej kończyny miednicznej, wspomagający regenerację tkanek miękkich oraz wykazujący działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Fot. 5. Obraz termograficzny okolicy stawu skroniowo-żuchwowego konia po zabiegu laseroterapii wysokoenergetycznej (HILT). Widoczny istotny wzrost temperatury powierzchni ciała w obszarze poddanym terapii (C1).