Aleksandra Bolko to postać wyjątkowa. Jest nie tylko zawodniczką skoków przez przeszkody, członkinią młodzieżowej kadry narodowej w latach 2014-2018, brązową medalistką mistrzostw Europy z drużyną w roku 2015 w kategorii dzieci ale też wspiera branżę jeździecką jako psycholożka. W wywiadzie z Barbarą Krawczyk opowiada o tym jak pomóc młodym zawodnikom na parkurze i poza nim szczególnie w obecnych czasach, tak mocno osadzonych w mediach społecznościowych.
Jako czynny zawodnik i psycholog widzi Pani to, czego inni mogą nie dostrzec?
Uważam, że tak! Lata doświadczenia w siodle daje mi wyjątkowy wgląd w dynamikę relacji z koniem, a jak dobrze wiemy jest to dość złożony proces. Natomiast moje przygotowanie psychologiczne pozwala mi dostrzec różne mechanizmy psychologiczne i to jak na nas sportowców one mogą oddziaływać. Głównie mam na myśli: stres, lęk, motywacje, a także różne wzorce przywiązania z koniem, które są ważne w budowaniu relacji z tymi zwierzętami.
Młodzi zawodnicy często boją się przyznać do lęku, by nie wyjść na słabych. Jakie niewypowiedziane obawy najczęściej mogą się u nich pojawić?
Myślę, że młodzi jeźdźcy bardzo często boją się „porażek”, że kogoś zawiodą, albo że zawiodą samych siebie. Często boją się oceny innych, niektórzy martwią się, że strach czy stres sparaliżuje ich w kluczowym momencie, podczas ważnych startów. Stąd tak ważne jest mieć dobry zespół, który sprzyja współpracy i jest wspierający. Czasem jedna dobra rozmowa; z trenerem, rodzicem, luzakiem, czy właśnie psychologiem, pomaga nad tym zapanować.
Czy są jakieś konkretne metody dla zawodników, aby potrafili obniżyć napięcie w ciągu kilku minut przed wjazdem na parkur lub czworobok?
Oczywiście, że są! Chociażby techniki oddechowe, pozwalają uspokoić i zrelaksować ciało. Pomocne są też mentalne wizualizacje np. udanego przejazdu. Tego typu wyobrażenia budują pewność siebie u zawodnika. Często też pomaga zachowanie pewnej rutyny przed startem. Ja przykładowo lubię obejrzeć swoje jakieś wcześniejsze dobre parkury – wtedy się uspokajam i mam świadomość, że już nie raz jechałam trudny parkur. To daje poczucie kontroli. Ważne jest również skupienie na tym co jest tu i teraz, czyli niemyślenie na zapas o wyniku, tylko bardziej na poszczególnych krokach. Praca z psychologiem pomaga zawodnikom wypracować indywidualne strategie obniżenia napięcie u zawodnika.
Jaką radę dałaby Pani rodzicom i trenerom, którzy chcą pomóc dziecku, ale często nieświadomie dokładają mu presji swoją obecnością lub komentarzami?
Zachęciłabym do otwartej komunikacji. Dzieci powinny czuć się słuchane. Otwarta komunikacja w zespole nie tylko minimalizuje presję, ale buduje zaufanie i wewnętrzną motywację zawodników. Młodzi zawodnicy wtedy czują, że ich potrzeby i emocje są naprawdę brane pod uwagę.
W jeździectwie błąd często wiąże się z utratą zaufania do konia lub własnych umiejętności fizycznych. Jak pracować nad powrotem do pewności siebie po nieudanym starcie, który „został w głowie”?
To pytanie myślę, że przeżywał każdy zawodnik. Każdy przechodzi przez wzloty i upadki, bo taki jest nasz sport. Kluczowe jest stopniowe odbudowywanie zaufania, zaczynając od małych kroków. Przypominanie sobie udanych momentów, praca na pozytywnym dialogiem wewnętrznym i współpraca z trenerem, aby stopniowo wracać do poziomu, na którym byliśmy. Warto wtedy cieszyć się także z małych sukcesów, by wzmacniać nasze poczucie sprawczości.
Na zawodach wysokiej rangi rówieśnicy są jednocześnie jedynym źródłem wsparcia i bezpośrednimi rywalami. Jak nauczyć młodych jeźdźców budować relacje rówieśnicze, by rywalizacja nie potęgowała izolacji i stresu?
Warto uczyć, że w sporcie rangi mistrzowskiej, choć nie wszyscy muszą się lubić, to wzajemne wsparcie jest kluczowe. Budowanie poczucia zespołu opiera się na wspólnym celu np. w Pucharze Narodów, gdzie sukces zależy od całego teamu. Wspólne treningi, rozmowy o emocjach i otwartość pomagają minimalizować izolację. A hejt niestety bywa obecny wśród w drużynie. Każdy zawodnik się z nim spotyka, ale można go ograniczyć, ucząc szacunku. W momentach startu w zespole, wszyscy muszą pamiętać, że grają do jednej bramki wspierając się w dążeniu do wspólnego wyniku. To buduje zdrową rywalizację, a nie alienację.
Jak pomóc młodemu zawodnikowi utrzymać motywację, gdy ma długi okres bez „sukcesów”?
Aby utrzymać motywację w trudnym okresie, musimy pomóc zawodnikowi zbudować mentalną odporność, skupiając się na tym, co w jego kontroli czyli wysiłku, zaangażowaniu i rozwoju. Uczy się wtedy, że czas bez wyników to okazja do wytrwałości. Często dla młodych zawodników to taki mały „sprawdzian”. Jak sportowiec wytrwa ten czas, że tak powiem „niżu”, często wraca z nową siłą i przede wszystkim czystą głową. Ma wtedy większą pewnością siebie.
W dobie mediów społecznościowych sukcesy i porażki są natychmiast publiczne. Jak młodzi jeźdźcy mogą radzić sobie z presją „idealnego wizerunku” i komentarzami w sieci?
Należy uczyć młodych jeźdźców, że media społecznościowe to tylko wycinek rzeczywistości. Pomocne jest budowanie zdrowych granic a czasem nawet odłączenie się od sieci. Warto, by mieli zaufane osoby, z którymi porozmawiają o presji. Przykładowo może to być trener. Przypominanie, że każdy popełnia błędy, a sukces to proces, pomaga nie ulegać iluzji idealnego wizerunku. W ten sposób zawodnicy wzmacniają odporność na komentarze i bardziej koncentrują się na swoim rozwoju.
Warto pokazać, że prawdziwy sukces w sporcie to długoterminowa droga. Rozmowa o tym, że dbanie o swój stan psychiczny daje szansę na dłuższą karierę i więcej radości. Trenerzy i rodzice powinni podkreślać, że decyzja o odpuszczeniu w imię równowagi jest dowodem siły, a nie słabości. Gdy młody zawodnik zrozumie, że jego dobrostan jest priorytetem, zacznie postrzegać takie decyzje jako odważne i mądre wybory.
Na koniec mogę powiedzieć, że jeździectwo to wyjątkowy sport, w którym nasze emocje przenikają się z emocjami konia. To wzajemne oddziaływanie sprawia, że otwarta głowa, praca nad sobą i świadomość własnych stanów są kluczowe. Gdy rozwijamy siebie, wspieramy też naszego partnera – konia. Dzięki temu nasza wspólna droga staje się nie tylko skuteczniejsza, ale po prostu piękniejsza.
