Dobrostan w kontekście jeździectwa to nie tylko zapewnienie zwierzęciu warunków, które umożliwiają mu zdrowe, komfortowe i zgodne z jego naturą funkcjonowanie – zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Na to pojęcie warto spojrzeć szerzej – dobrostan dotyczy także jeźdźców, trenerów, szkoleniowców jako uczestników procesu szkoleniowego i użytkowników infrastruktury jeździeckiej.
Z artykułu dowiesz się:
- W jaki sposób zadbać o dobrostan w jeździectwie z punktu widzenia prawa?
- Co to jest Kodeks Postępowania z Koniem?
Dobrostan konia i jeźdźca
Dobrostan to termin pochodzący z dziedziny psychologii, który oznacza subiektywne poczucie ogólnego zadowolenia z życia, obejmujące zdrowie psychiczne i fizyczne, równowagę emocjonalną oraz satysfakcję z codziennego funkcjonowania. To także możliwość odczuwania komfortu, spokoju i pozytywnych emocji.
Odpowiednie żywienie konia, warunki utrzymania, opieka weterynaryjna i podkuwacza, właściwie dobrany trening, możliwość odpoczynku i swobodnego ruchu to podstawa optymalnego rozwoju zwierzęcia. Równie istotne są relacje z człowiekiem, sposób użytkowania konia oraz umiejętność rozpoznawania jego potrzeb i sygnałów stresu, a także dostosowywanie warunków i pracy z koniem do jego indywidualnych możliwości, wieku i aktualnego stanu zdrowia.
Dobrostan w relacji jeździec–trener oznacza z kolei zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego osoby szkolonej, a także poszanowanie jej godności, indywidualnych możliwości oraz ograniczeń zdrowotnych. Trener lub instruktor jazdy konnej, jako podmiot profesjonalnie zajmujący się nauczaniem, zobowiązany jest do prowadzenia zajęć w sposób zgodny z zasadami wiedzy i doświadczenia zawodowego, przy uwzględnieniu poziomu zaawansowania jeźdźca oraz stopnia ryzyka związanego z uprawianiem sportu jeździeckiego.
Przepisy obowiązującego prawa w szerokim zakresie regulują kwestie związane z zapewnieniem dobrostanu w jeździectwie, co widać zarówno na poziomie przepisów krajowych, jak i unijnych. Są to ważne i potrzebne regulacje, a należą do nich m.in.: ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 marca 2017 r. w sprawie odpowiedzialnego podejścia do posiadania koniowatych i opieki nad nimi, Dyrektywa Rady UE dotycząca ochrony zwierząt hodowlanych, Dyrektywa Rady 98/58/WE z 20 lipca 1998 r., a także liczne konwencje Rady Europy dotyczące ochrony zwierząt, których stroną jest również Polska.
Reklama
Kodeks Postępowania z Koniem
Polski Związek Jeździecki, w ślad za Międzynarodową Federacją Jeździecką FEI, wydał zbiór przepisów, którymi reguluje jak odpowiednio należy postępować z końmi.
Dokument przewiduje, że wszystkie osoby zaangażowane w jakikolwiek sposób w sporty konne, będą przestrzegać zasad Kodeksu oraz przyjmują do wiadomości, że w każdym przypadku dobro konia musi być sprawą nadrzędną i nigdy nie może być podporządkowane współzawodnictwu sportowemu, ani celom komercyjnym. Uregulowane w nim zostały fundamentalne zasady, w tym przykładowo:
Na wszystkich etapach treningu i przygotowań konia do startu w zawodach, dobro konia musi stać ponad wszelkimi innymi wymaganiami. Dotyczy to stałej opieki, metod treningu, starannego obrządku, kucia i transportu.
Konie i jeźdźcy muszą być wytrenowani, kompetentni i zdrowi zanim wezmą udział w zawodach. Odnosi się to także do podawania leków i środków medycznych, zabiegów chirurgicznych zagrażających dobru konia lub ciąży klaczy, oraz do przypadków nadużywania pomocy medycznej.
Zawody nie mogą zagrażać dobru konia. Wymaga to zwrócenia szczególnej uwagi na teren zawodów, powierzchnię podłoża, pogodę, warunki stajenne, kondycję koni i ich bezpieczeństwo także podczas podróży powrotnej z zawodów.
Należy dołożyć wszelkich starań, aby zapewnić koniom staranną opiekę po zakończeniu zawodów, a także humanitarne traktowanie po zakończeniu kariery sportowej. Dotyczy to właściwej opieki weterynaryjnej obrażeń odniesionych na zawodach, spokojnej starości, ewentualnie eutanazji.
Deregulacja zawodu trenera i jego konsekwencje
Na mocy ustawy z 13 czerwca 2013 roku o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów doszło do deregulacji zawodu trenera jeździeckiego. Ustawa ta wprowadziła zasadnicze zmiany do ustawy o sporcie z 25 czerwca 2010 roku, zmieniając jej artykuły 41 i 42, regulujące kwalifikacje zawodowe w sporcie. Od czasu wprowadzenia zmian do tej ustawy, trenerem jeździectwa może być każdy, kto ukończył 18 lat, posiada co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe, posiada wiedzę, doświadczenie i umiejętności niezbędne do wykonywania zadań trenera lub instruktora sportu oraz nie była skazana prawomocnym wyrokiem za jedno z umyślnych przestępstw wymienionych w art. 41 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 roku o sporcie. Deregulacja zawodu trenera jeździeckiego w Polsce, podobnie jak innych zawodów sportowych, oznacza w praktyce brak ścisłych wymogów prawnych co do kwalifikacji, umożliwiając prowadzenie działalności na podstawie własnej wiedzy.
Czy wprowadzone uproszczenia dla osób chcących zostać instruktorami jazdy konnej w rzeczywistości przyniosły pożądany efekt w postaci zwiększonej liczby profesjonalnie wykwalifikowanej kadry trenerskiej? Jaki jest wpływ deregulacji na dobrostan koni i jeźdźców?
Obserwacja wskazuje, że skutkiem tak daleko idąca deregulacji jest raczej pojawienie się rzeszy niedoświadczonych i źle przygotowanych do swojej roli trenerów i instruktorów sportu, którzy już na samym początku kariery młodych zawodników mogą doprowadzić do ich złego wyszkolenia, wypracowania złych nawyków, a często też zniechęcenia do dalszego rozwoju i uprawiania jeździectwa. Tym samym efekt jest odwrotny od planowanego, a chyba nie o to chodziło ustawodawcy.
Polski Związek Jeździecki kierując się dążeniem do zapewnienia jak najwyższej jakości kształcenia trenerów i instruktorów sportu w jeździectwie, na mocy uchwały Zarządu PZJ nr U/3366/10/Z/2021 z dnia 18.12.2021 r. przyjął dokument „Zasady Szkolenia Kadr Instruktorskich i Trenerskich w Jeździectwie”. Dokument reguluje ścieżkę zdobywania uprawnień instruktorskich i trenerskich, w tym wymagania, programy kursów, praktyki, egzaminy oraz nadawanie tytułów, stanowiący podstawę do profesjonalizacji kadr w jeździectwie. Praktyka wskazuje na rosnące znaczenie certyfikacji Polskiego Związku Jeździeckiego w zakresie weryfikacji kompetencji, po zniesieniu wymogów wykształcenia wyższego i stopni trenerskich.
Wyszkoleni trenerzy, którzy po pierwsze mają wiedzę, w tym dotyczącą dobrostanu koni, a po drugie potrafią się swoją wiedzą i doświadczeniem podzielić mają pozytywny wpływ zarówno na dobrostan zwierząt, jak i kształtowanie dobrych relacji koń – jeździec. Taka relacja oparta na wzajemnym zaufaniu to stabilny fundament jeździectwa.
Warto iść ścieżką wyznaczoną przez PZJ
Patrząc na to zagadnienie z perspektywy prawnej, pomimo deregulacji zawodu, warto iść ścieżką wyznaczoną przez Polski Związek Jeździecki i realizować system szkolenia, bo takie uprawnienia nadawane przez Polski Związek Jeździecki mogą stanowić ważną okoliczność ograniczającą odpowiedzialność w przypadku ewentualnych roszczeń związanych z wypadkami w jeździectwie. Posiadanie uprawnień stanowi bowiem istotną okoliczność faktyczną, która może mieć znaczenie przy ocenie należytej staranności trenera w przypadku dochodzenia roszczeń związanych z wypadkami powstałymi podczas treningu. Ukończenie szkoleń oraz uzyskanie kwalifikacji w ramach struktur Polskiego Związku Jeździeckiego może zostać potraktowane jako dowód profesjonalnego przygotowania do wykonywania działalności szkoleniowej, a tym samym jako element ograniczający zakres odpowiedzialności cywilnej instruktora. W szczególności może to wpływać na ocenę stopnia zawinienia oraz dochowania standardów bezpieczeństwa wymaganych od osoby zawodowo zajmującej się nauczaniem jazdy konnej.
W jaki sposób o dobrostan w jeździectwie można zadbać, mając cały czas na uwadze prawną perspektywę tego zagadnienia? Przede wszystkim poprzez dobrze przygotowane dokumenty, w tym umowy pensjonatu, umowy treningu, regulaminy ośrodka, oświadczenia i zgody. To fundament i gwarant bezpieczeństwa każdego uczestnika relacji koń-jeździec.
Szeroko pojęte dobro konia oraz jeźdźca powinno być najwyższą wartością i nadrzędną zasadą dla każdego kto obcuje z końmi, bez względu na to czy robi to w wymiarze amatorskim czy profesjonalnym. Budowaniu tych wartości i zasad służyć powinno wspólne działanie właścicieli koni, jeźdźców, szkoleniowców, sędziów, organizatorów zawodów, lekarzy weterynarii oraz wszelkich innych osób działających w branży jeździeckiej.
